Kuyu Kazma

Su Kuyusu Yapımı

Kazılarak açılan kuyular M.Ö. 2000 yılından daha önceleri Mısırlılar tarafından inşa edilmekteydi. Yâkup aleyhisselâmın oğlu Yusuf aleyhisselamın atıldığı kuyuyu Kur’ân-ı kerîm bildirmektedir. Bu kuyu önceleri 45 m derinlik ve 2.25 m çapa sahipti. Bugünkü derinliği ise 25 m kadar olup, terkedilmiş vaziyettedir. Kuyuların açılmasında kazma kürek kullanılır ve açılan çukur yeraltı su seviyesinin altına kadar kazılır. Kuyu iç çevresine ya kuru taş duvar örülür (âdi kuyu) veya etrafında delikler bulunan betonarme duvar silindirik parçalar hâlinde üstten dökülerek aşağıya indirilir (keson kuyu). Kuyu ağzına bir duvar örülerek etraftan gelecek yüzeydeki kirli suların içeri girmesi önlenir. Kazma kuyuların derinliği 30 m’den az olmakla beraber 150 m’ye kadar olanları da vardır. Kuyulardan kovalarla veya pompalarla su çekildiği gibi rampa veya uygun basamaklarla suyun yanına inilen büyük çaplı kuyular da vardır. Kuyulara su, yanlarından veya tabanından girer.

Galeri veya eğimli bir tünel açarak bunu kuyulara bağlamak yolu Doğuda ve Kuzey Afrika’da kanat ismi altında kullanılmıştır. Burada yeraltı su seviyesini bulmak için bir deneme kuyusu açılıp suyun geldiği yöne doğru galeri açılmaya başlanır ve 30 m kadar aralıklarla açılan kuyulara birleştirilir. Galeri 70 cm civarında bir çapa sahiptir. Bizde de Güney ve Doğu Anadolu’da kehriz adıyla ve İran’da kanat ismiyle kullanılmaktadır.

Sondaj ile açılan kuyular, zeminin burgu gibi dönerek veya çarpma şeklinde çalışan makinalarla delinmesi ile inşa edilirler. Bunlar da çok eskiden (M.Ö. 1500’lerde) Çinliler ve Mısırlılar tarafından uygulanmakta idi. Boru olarak bambu ve ahşap kullanılıyordu. Avrupa’da ancak on ikinci yüzyılda bu metod kullanılmaya başlanmış ve on dokuzuncu yüzyılda yaygınlaşmıştır. Sondajlarda kesilen ve parçalanan zemin özel bir kapla alınır veya verilen basınçlı hava ve su yardımı ile yukarı çıkarılır.

Çok özel zeminler hariç, kuyu etrafındaki zemini tutmak üzere bir muhafaza borusu yerleştirilir. Borunun su içine rastlayan kısmı delikli olur. Boru etrafına kum-çakıl bir filtre yerleştirilerek etraftaki ince kumların deliklerden içeri girmesi önlenir.

Bazı petrol kuyuları, kilometrelerce derinliğe iner. İçme suyu, 1.5 km’den daha derinde pek bulunmaz. İçme suyu kuyularının derinliği ekseriya 150 m’den daha az olur.

İçme suyu için kuyu derinliği müsait olan yerlerde 5 m kadar olmalı ve lağım suyu ve benzeri kirleticilerin yeraltı suyuna karışma ve akarak kuyuya ulaşma ihtimali önlenmelidir.

Anadolu’da yol kenarlarında ve tarla içlerinde eskiden açılmış pek çok kuyu vardır. Yolcuların ihtiyacı ve sulama için açılan bu kuyuların bir kısmı eski canlılığını hâlâ muhafaza etmektedir.

Delgi İşlemi

Sondaj işlemi zeminin jeolojik yapısına göre çamur dolaşımıyla rotary sistem veya havalı sistemle, yine jeolojik yapıya uygun tabanca kullanılarak yapılır.

Yıkama İşlemi

Kuyunun özgül verimini arttırmak,
Pompaya ince kum gelmesini önlemek,
Kuyunun ekonomik ömrünü uzatmak,
Çakıl ve akifer içindeki tanelerin granülometrik (tane boyuna göre derecelenme ) olarak dizilimini sağlamak,
Sondaj işlemi sırasında kuyu içine düşen malzemeden kuyunun arınmasını sağlamak, Amacıyla yıkama işlemi yapılır.
Havalı rotary yöntemiyle açılan kuyularda yıkama işlemine gerek duyulmamaktadır. Kuyu açımı sırasında basınçlı hava kuyu civarını temizlemektedir.
Yıkama işlemi kuyudan temiz su gelinceye kadar devam eder.

Geliştirme

Yıkama işlemini takiben basınçlı kompresörle hava darbesi verilmek suretiyle kuyu geliştirmeye tabi tutulur.
Ayrıca, Aşırı pompaj Geri yıkama Çalkalama Pistonu
Asitle,Kireçtaşı gibi eriyebilme özelliğine sahip kayaçlarda Dinamik ve patlayıcılarla da kuyu geliştirme işlemi yapılabilir.

Kuyu Verim Deneyi

Basınçlı hava ile yapılan geliştirme işlemi sırasında kuyu verim deneyi yapılır.Verim deneyi sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda kuyuya uygun pompa tipi tespit edilir.

Borulama ve Filtreleme

Sondaj işlemi sırasında alınan kırıntılı numuneler değerlendirilir ve kuyunun hidrojeolojik özellikleri tespit edilerek bu özelliklere uygun bir şekilde kuyunun techiz projelendirilmesi yapılır.
Su alınacak metrajlar filtreli olmak kaydıyla kuyu boru ile donatılacaktır.
Formasyon değişimine göre kullanılacak boruların çapı ve özellikleri değişebilir.

Çakıllama

Kuyu cidarı ile boru arasında tremi yöntemi uygulanarak özel Çakılla çakıllama işlemi yapılır. Bu sayede ;
Filtrelerin ince malzeme ile tıkanmasını önler.
İnce malzeme akiferde tutularak kuyu içine dolması engellenir. Böylece su kalitesi korunmuş olur.
Pompa ve boruların aşınması engellenir.
Kuyunun yıkılması ve göçmesi önlenir.
Ortamın geçirgenliği dolayısıyla kuyunun efektif çapı artırılmış olur.

Muhafaza Borusu

Kuyunun rastladıyı konselide olmamış tabakanın etkisini (yıkılması ) önlemek, su sirkülasyonunu sağlamak için kullanılan ( kuyu içine indirilen ) borulardır. Muhafaza boruları hususi çelikten imal edilmiş ve iki tarafı dişli borulardır. Bu dişler ince ve diş yeri yapısı silindiriktir. Muhafaza Boruları şahmerdan darbesine gelmezler.Muhafaza Boruları genel olarak alüvyonda, kilde, şistte, konglomerada kullanılır.